Profesjonalna pomoc prawna w zakresie likwidacji spółek

Strona główna > Odpowiedzialność likwidatora

Odpowiedzialność likwidatora

Przeprowadzenie procesu likwidacji spółki z o.o. wymaga ustalenia osób które będą jej likwidatorami. Decyzja w tym zakresie nie jest jedynie formalna, gdyż z pełnieniem funkcji likwidatora wiążą się nie tylko uprawnienia, ale również szereg obowiązków, a w pewnych sytuacja odpowiedzialność finansowa prywatnym majątkiem likwidatora za zobowiązania likwidowanej spółki. Dlatego przed powierzeniem tej funkcji dotychczasowym członkom zarządu należy się zastanowić nad tym czy na pewno jest to najlepsze rozwiązanie.

Odpowiedzialność finansowa likwidatorów spółek z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania likwidowanych spółek z o.o. przez długi czas pozostawała kwestią nierozstrzygniętą z uwagi na dalekie rozbieżności w stanowisku zajmowanym przez doktrynę oraz orzecznictwo. W czasie, gdy  spółka funkcjonuje i posiada jeszcze zarząd, zagadnienie odpowiedzialności członków zarządu reguluje przede wszystkim art. 299 ksh, zgodnie z którym, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania, przy czym istnieją co najmniej trzy możliwości uwolnienia się od tej odpowiedzialności.

Odpowiedzialność przewidziana w art. 299 ksh jest wprawdzie zależna od czynników w nim wskazanych (tj. skuteczności egzekucji przeprowadzonej z majątku spółki), jednakże w przypadku bezskuteczności tej egzekucji członkowie zarządu ponoszą solidarną, a przede wszystkim osobistą i nieograniczoną odpowiedzialność za te zobowiązania. Jest to rzecz o tyle istotna, iż objęci odpowiedzialnością mogą zostać także wspólnicy spółki – Sąd Najwyższy wskazuje bowiem, że w przypadku, gdy członkiem zarządu jest osoba będąca wspólnikiem spółki, nie wyłącza się jego odpowiedzialności za zobowiązania spółki jako członka zarządu, pomimo przewidzianej w art. 151 § 4 ksh zasady nieponoszenia odpowiedzialności przez wspólników spółki z o.o. za jej zobowiązania.

Przez długi czas istniały jednak wątpliwości, czy przepis art. 299 ksh znajduje zastosowanie również w czasie likwidacji spółki, w odniesieniu do osób będących jej likwidatorami. Powyższe wynika z faktu, iż przepis w swej treści odnosi się jedynie do członków zarządu i nie wymienia likwidatorów. Niestety w jednym kluczowych orzeczeń Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał, że odpowiedzialność przewidzianą w art. 299 k.s.h. ponosi także likwidator spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 28 stycznia 2010 r. III CZP 91/2009). W uchwale tej Sąd odnosząc się do istniejących rozbieżności co do odpowiedzialności likwidatorów uznał, iż odpowiedzialność na podstawie art. 299 ksh ponosi także likwidator spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Stanowisko swoje Sąd Najwyższy oparł o treść art. 280 ksh wskazując, iż ma on zastosowanie wprost we wszystkich sytuacjach dotyczących likwidatorów, odnoszących się w kodeksie spółek handlowych do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jak również poparł je analizą historyczną przepisu art. 280 ksh, wskazując, iż uprzednio miał on zastosowanie do ogółu przepisów o spółce z ograniczoną odpowiedzialnością – w tym także w zakresie odpowiedzialności za zobowiązania spółki, których egzekucja okazała się bezskuteczna. W oparciu o wykładnię funkcjonalną, celowościową i historyczną Sąd Najwyższy uznał, iż przepis art. 280 ksh odsyła w sprawach dotyczących likwidatorów do przepisów o członkach zarządu spółki, w tym także w zakresie odpowiedzialności za zobowiązania spółki.

Wprawdzie od podjęcia powołanej wyżej uchwały upłynął już pewien czas, jednakże biorąc pod uwagę najnowsze orzecznictwo sądów powszechnych, uznać należy, iż jest to w dalszym ciągu wiodący pogląd w zakresie objęcia likwidatorów odpowiedzialnością przewidzianą w art. 299 ksh. Przed Uchwałą SN można było spotkać się ze stanowiskami (w tym również Sądu Najwyższego) gdzie wskazywano iż gdyby likwidator spółki miał odpowiadać na podstawie art. 299 ksh, to zostałby w tym przepisie wymieniony jako podmiot odpowiedzialny obok członka zarządu, tak jak ma to miejsce w treści art. 293 § 1 ksh, wskazującym na ponoszenie odpowiedzialności wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki. Obecnie stanowiska takie należą już do mniejszości. Bez wątpienia  nie jest to korzystna sytuacja dla osób, które decydują się pełnić funkcję likwidatora w trakcie likwidacji spółki, w tym także pełniących rolę wspólników – wobec powyższych rozważań przemawiających za odpowiedzialnością wspólników będących jednocześnie członkami zarządu za zobowiązania spółki zasadne jest bowiem także stanowisko, że odpowiedzialność przewidziana w omawianym przepisie obejmie zarówno osobę niebędącą wspólnikiem spółki, jak i wspólnika będącego likwidatorem. Jednocześnie, informacje dotyczące osoby likwidatora od momentu  wpisu do KRS informacji o otwarciu likwidacji spółki pozostają uwidocznione w danych KRS spółki, w związku z czym osoba będąca likwidatorem pozostaje narażona na ewentualne postępowania, które mogą wobec niej zostać wszczęte w przypadku niemożności uzyskania przez wierzyciela zaspokojenia roszczeń z majątku spółki.

Wierzyciel, który zamierza dochodzić od likwidatora spółki z o.o. roszczenia na podstawie art. 299 ksh, musi wykazać spełnienie jedynie dwu przesłanek: istnienia zobowiązania spółki oraz bezskuteczności egzekucji wobec spółki. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, iż konieczną przesłanką odpowiedzialności za zobowiązania spółki jest uzyskanie przez wierzyciela tytułu egzekucyjnego przeciwko spółce i wykazanie, że egzekucja prowadzona na podstawie tego tytułu przeciwko spółce okazała się bezskuteczna. Odnosząc się do możliwości wykazania „bezskuteczności” egzekucji podkreślić trzeba, iż wykazanie tej przesłanki nie musi polegać na uzyskaniu formalnego potwierdzenia bezskuteczności (np. w postaci postanowienia komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność), lecz możliwe jest wykorzystanie w tym celu wszelkich dostępnych wierzycielowi dowodów, z których wynika, że spółka nie posiada majątku pozwalającego na zaspokojenie tego wierzyciela. Wydaje się więc, że wykazanie istnienia powyższych okoliczności nie stanowi poważnych przeszkód dla możliwości żądania zaspokojenia się z majątku likwidatora.

Należy przy tym pamiętać, iż istnienie choćby niewielkich nieuregulowanych zobowiązań spółki wobec wierzycieli, których egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna, może mieć bezpośredni wpływ na zakres odpowiedzialności likwidatorów. Jak wskazuje bowiem Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie, odpowiedzialność taka rozciąga się także na roszczenia związane z pierwotnym zobowiązaniem, które nie zostało zaspokojone – Sąd Najwyższy podkreśla, że w sytuacji bezskuteczności egzekucji roszczeń stwierdzonych wyrokiem sądowym, wierzyciel, którego roszczenia wobec spółki nie zostały zaspokojone, ma prawo rozszerzyć te roszczenia o m. in. koszty procesu zasądzone w tytule egzekucyjnym wydanym przeciwko spółce czy też należne odsetki. Tym samym, osoba sprawująca funkcję likwidatora, obok niezaspokojonych roszczeń, odpowiadać może za szereg dodatkowych należności, które powstały na skutek niewypłacalności spółki.

Bez wątpienia więc ryzyko wynikające z treści art. 299 oraz 280 ksh wymaga od likwidatorów podejmowania przez nich takich działań w toku likwidacji spółki, które pozwolą im na uniknięcie pociągnięcia ich do odpowiedzialności za zobowiązania spółki lub, w przypadku wszczęcia postępowania przeciwko likwidatorom, na wykazanie zrealizowania przez nich przesłanek wyłączających ich odpowiedzialność. Tym samym, pociąga to za sobą konieczność dokładnej znajomości procedury likwidacyjnej spółki, wiedzy o koniecznych do podjęcia czynnościach likwidacyjnych, z zachowaniem przepisanych prawem terminów oraz z uwzględnieniem prowadzenia pozostałych jej spraw, jak również znajomości przepisów ustawy o rachunkowości czy ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, która w pełnym zakresie odnosi się również do likwidatorów spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. 

Często zdarza się, iż z uwagi na szeroki zakres nieuregulowanych przez spółkę spraw (zarówno wobec kontrahentów, jak i zobowiązań publicznoprawnych, w tym dotyczących wpisów do KRS), przeprowadzenie procedury likwidacyjnej jest zajęciem czasochłonnym i wymagającym odpowiedniego przygotowania do jej efektywnego zakończenia. Przed podjęciem decyzji o otwarciu likwidacji należy się więc zastanowić, czy posiadamy wystarczające doświadczenie poparte znajomością aktualnych przepisów w tej dziedzinie, a tym samym czy jesteśmy w stanie samodzielnie sprostać zadaniu zakończenia wszelkich spraw spółki i przeprowadzenia procedury likwidacyjnej, prowadzących do skutecznego wykreślenia spółki z rejestru. Brak odpowiedniego przygotowania może skutkować bowiem nie tylko trudnościami w przeprowadzeniu procesu likwidacji, ale także odpowiedzialnością majątkową osób pełniących funkcje likwidatora – odpowiedzialnością która może znacznie przekroczyć przewidywane korzyści związane z samą likwidacją spółki.